6 συμπτώματα άνοιας που μπορεί να μην συνειδητοποιήσετε αμέσως

6 συμπτώματα άνοιας που μπορεί να μην συνειδητοποιήσετε αμέσως – Οι αλλαγές που αξίζει να προσέξετε

 

Η άνοια δεν ξεκινά πάντα με το να ξεχνά κάποιος ονόματα

Όταν ακούμε τη λέξη «άνοια», το μυαλό μας πηγαίνει αμέσως στην απώλεια μνήμης.

Και πράγματι, η δυσκολία στη μνήμη είναι ένα από τα πιο γνωστά συμπτώματα, ιδιαίτερα στη νόσο Αλτσχάιμερ.

Όμως η εικόνα μπορεί να είναι πολύ πιο σύνθετη.

Σε ορισμένους ανθρώπους, οι πρώτες αλλαγές εμφανίζονται:

• στην ικανότητα να οργανώνουν καθημερινές εργασίες,
• στη συμπεριφορά,
• στην κρίση,
• στην αντίληψη του χώρου,
• στη γλώσσα,
• στον ύπνο και στους καθημερινούς ρυθμούς.

Γι’ αυτό οικογένεια και φίλοι μπορεί αρχικά να αποδώσουν όσα βλέπουν σε:

κούραση, ηλικία, άγχος, νεύρα ή απλή αφηρημάδα.

Η έγκαιρη αναγνώριση έχει σημασία όχι επειδή κάθε σύμπτωμα σημαίνει άνοια, αλλά επειδή ορισμένες αιτίες γνωστικών προβλημάτων μπορούν να αντιμετωπιστούν και επειδή μια έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει καλύτερο σχεδιασμό και κατάλληλη υποστήριξη.

Η Alzheimer’s Association τονίζει ότι η απώλεια μνήμης που επηρεάζει την καθημερινή ζωή δεν αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης.

1. Δυσκολία σε οικείες καθημερινές εργασίες

Ένα από τα σημάδια που μπορεί αρχικά να φαίνεται «μικρό» είναι η δυσκολία σε πράγματα που ο άνθρωπος έκανε για χρόνια χωρίς δεύτερη σκέψη.

Για παράδειγμα, μπορεί:

• να δυσκολεύεται να ακολουθήσει μια γνώριμη συνταγή,
• να μπερδεύεται όταν πληρώνει λογαριασμούς,
• να μην θυμάται πώς χρησιμοποιείται μια συσκευή που χειριζόταν πάντα,
• να δυσκολεύεται να οργανώσει τα ψώνια,
• να χάνει τη σειρά των βημάτων όταν ντύνεται.

Η Alzheimer’s Association αναφέρει ότι η δυσκολία στην ολοκλήρωση οικείων καθημερινών εργασιών αποτελεί ένα από τα βασικά προειδοποιητικά σημάδια.

Η διαφορά από μια απλή «κακή μέρα» είναι ότι το πρόβλημα επαναλαμβάνεται και αρχίζει να επηρεάζει τη λειτουργικότητα.

Τι είναι φυσιολογικό και τι όχι;

Άλλο να ξεχάσει κάποιος μία φορά πώς λειτουργεί μια νέα εφαρμογή και άλλο να μην μπορεί πλέον να χρησιμοποιήσει μια συσκευή που χειριζόταν καθημερινά επί χρόνια.

Άλλο να κάνει ένα λάθος στον λογαριασμό και άλλο να μην μπορεί να καταλάβει πώς πρέπει να πληρωθεί.

Αυτή η αλλαγή από το προηγούμενο επίπεδο λειτουργικότητας είναι που έχει σημασία.

2. Αλλαγές στην οπτικοχωρική αντίληψη

Η άνοια δεν επηρεάζει μόνο τη μνήμη.

Μπορεί επίσης να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται:

• αποστάσεις,
• βάθος,
• σχήματα,
• θέση αντικειμένων στον χώρο,
• χρώματα και αντιθέσεις.

Ένας άνθρωπος μπορεί ξαφνικά να δυσκολεύεται περισσότερο να:

• παρκάρει,
• υπολογίσει μια απόσταση,
• ανεβεί ή κατεβεί σκαλοπάτια,
• διαβάσει,
• προσανατολιστεί σε γνώριμο περιβάλλον.

Η Alzheimer’s Association αναφέρει ότι ορισμένοι άνθρωποι με Αλτσχάιμερ ή άλλη άνοια εμφανίζουν δυσκολία στην κατανόηση οπτικών εικόνων και χωρικών σχέσεων, κάτι που μπορεί να επηρεάσει ακόμη και την οδήγηση.

Φυσικά, προβλήματα όρασης μπορεί να οφείλονται και σε καταρράκτη, γλαύκωμα ή άλλες οφθαλμολογικές παθήσεις.

Γι’ αυτό χρειάζεται αξιολόγηση και όχι αυθαίρετο συμπέρασμα.

3. Αλλαγές στη συμπεριφορά και στην προσωπικότητα

Μερικές φορές οι συγγενείς παρατηρούν πρώτα ότι ο άνθρωπος «δεν είναι όπως παλιά».

Μπορεί να γίνει:

• πιο καχύποπτος,
• πιο φοβισμένος,
• πιο αγχώδης,
• πιο ευερέθιστος,
• πιο παρορμητικός,
• πιο κοινωνικά ακατάλληλος.

Σε ορισμένους τύπους άνοιας, οι αλλαγές συμπεριφοράς μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονες.

Μπορεί κάποιος να πει πράγματα που παλιότερα δεν θα έλεγε, να κάνει παρορμητικές αγορές ή να χάσει την αίσθηση των κοινωνικών ορίων.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «άλλαξε χαρακτήρα» από επιλογή.

Οι αλλαγές στον εγκέφαλο μπορούν να επηρεάσουν την κρίση, την αυτοσυγκράτηση και τον έλεγχο των παρορμήσεων.

Η Alzheimer’s Association αναφέρει ότι αλλαγές στη διάθεση και την προσωπικότητα, όπως σύγχυση, φόβος, καχυποψία ή άγχος, μπορεί να αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια.

Προσοχή όμως: Η κατάθλιψη μπορεί να μοιάζει με άνοια

Ένας μεγαλύτερος άνθρωπος που αποσύρεται κοινωνικά, δεν συγκεντρώνεται και φαίνεται πιο αργός δεν έχει απαραίτητα άνοια.

Παρόμοια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν σε:

• κατάθλιψη,
• αγχώδη διαταραχή,
• πένθος,
• έλλειψη ύπνου,
• παρενέργειες φαρμάκων.

Γι’ αυτό η αξιολόγηση από γιατρό είναι απαραίτητη.

4. Προβλήματα ύπνου και αλλαγές στον κύκλο ημέρας-νύχτας

Πολλοί άνθρωποι με άνοια εμφανίζουν διαταραχές στον ύπνο καθώς η κατάσταση εξελίσσεται.

Μπορεί να:

• κοιμούνται περισσότερο την ημέρα,
• ξυπνούν συχνά τη νύχτα,
• περπατούν μέσα στο σπίτι τη νύχτα,
• μπερδεύουν μέρα και νύχτα,
• γίνονται πιο ανήσυχοι τις απογευματινές ή βραδινές ώρες.

Το National Institute on Aging αναφέρει ότι σε μέτρια στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ μπορεί να εμφανιστούν αλλαγές στον ύπνο, όπως περισσότερος ύπνος την ημέρα και ανησυχία τη νύχτα. :contentReference[oaicite:1]{index=1}

Τι είναι το λεγόμενο «sundowning»;

Σε ορισμένους ανθρώπους με άνοια, η σύγχυση και η ανησυχία μπορεί να επιδεινώνονται αργά το απόγευμα ή το βράδυ.

Αυτό συχνά ονομάζεται «sundowning».

Μπορεί να εκδηλώνεται με:

• έντονη ανησυχία,
• νευρικότητα,
• περιπλάνηση,
• σύγχυση,
• δυσκολία να ηρεμήσει το άτομο.

Δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση άνοιας.

Ο κακός ύπνος δεν σημαίνει απαραίτητα άνοια

Αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Η αϋπνία είναι εξαιρετικά συχνή και μπορεί να σχετίζεται με δεκάδες άλλες αιτίες.

Ροχαλητό, υπνική άπνοια, πόνος, νυκτουρία, κατάθλιψη, φάρμακα και αλλαγές του κιρκάδιου ρυθμού μπορούν επίσης να διαταράξουν τον ύπνο.

Ένα σύμπτωμα από μόνο του δεν αρκεί για διάγνωση.

5. Προβλήματα ελέγχου της ουροδόχου κύστης

Η ακράτεια ούρων αναφέρεται συχνά σε άρθρα ως «σύμπτωμα άνοιας».

Χρειάζεται όμως μια σημαντική διευκρίνιση.

Η ακράτεια είναι συχνότερη στα πιο προχωρημένα στάδια της άνοιας και δεν αποτελεί συνήθως ένα από τα πρώτα σημάδια.

Το NHS αναφέρει ότι η ακράτεια της ουροδόχου κύστης είναι συχνή στα μεταγενέστερα στάδια της άνοιας. :contentReference[oaicite:2]{index=2}

Ένας άνθρωπος μπορεί:

• να μην αναγνωρίζει εγκαίρως την ανάγκη για τουαλέτα,
• να δυσκολεύεται να βρει την τουαλέτα,
• να μην μπορεί να διαχειριστεί τα ρούχα του εγκαίρως,
• να ξεχνά πού βρίσκεται η τουαλέτα.

Η ακράτεια όμως έχει πολλές άλλες αιτίες

Ειδικά στους ηλικιωμένους μπορεί να σχετίζεται με:

• ουρολοίμωξη,
• προβλήματα προστάτη,
• υπερδραστήρια κύστη,
• διαβήτη,
• κινητικές δυσκολίες,
• φάρμακα.

Γι’ αυτό μια νέα ακράτεια δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην άνοια.

6. Δυσκολία στην κρίση και στις αποφάσεις

Αυτό είναι ένα από τα σημάδια που μπορεί να περάσει πολύ εύκολα απαρατήρητο.

Ένας άνθρωπος που πάντα ήταν προσεκτικός με τα χρήματά του μπορεί ξαφνικά:

• να δίνει μεγάλα ποσά σε αγνώστους,
• να πέφτει εύκολα θύμα απάτης,
• να κάνει παράλογες αγορές,
• να παραμελεί λογαριασμούς,
• να παίρνει αποφάσεις που δεν ταιριάζουν καθόλου στον προηγούμενο χαρακτήρα του.

Η Alzheimer’s Association αναφέρει τη μειωμένη ή κακή κρίση ως ένα από τα σημαντικά προειδοποιητικά σημάδια. :contentReference[oaicite:3]{index=3}

Ένα ακόμη σημάδι που συχνά φαίνεται «απλή αφηρημάδα»

Ένα άλλο πολύ χαρακτηριστικό πρόβλημα είναι το να χάνει κάποιος αντικείμενα και να μην μπορεί να ανακαλέσει τα βήματά του.

Όλοι χάνουμε περιστασιακά:

• τα κλειδιά,
• το κινητό,
• τα γυαλιά.

Η διαφορά είναι ότι ένας άνθρωπος με γνωστική διαταραχή μπορεί να βάλει ένα αντικείμενο σε εντελώς ασυνήθιστο μέρος και στη συνέχεια να μην μπορεί να ανασυνθέσει τι έκανε.

Με την πάροδο του χρόνου μπορεί ακόμη και να πιστέψει ότι κάποιος άλλος το πήρε.

Η δυσκολία στις λέξεις είναι επίσης χαρακτηριστική

Μερικές φορές το πρώτο πράγμα που παρατηρεί η οικογένεια είναι ότι ο άνθρωπος δυσκολεύεται να συμμετέχει σε συζητήσεις.

Μπορεί να:

• σταματά στη μέση μιας πρότασης,
• μην βρίσκει συχνά απλές λέξεις,
• επαναλαμβάνει την ίδια ιστορία,
• χρησιμοποιεί λάθος λέξεις για αντικείμενα.

Το να ψάχνουμε περιστασιακά μια λέξη είναι φυσιολογικό.

Το πρόβλημα είναι όταν αυτό γίνεται επαναλαμβανόμενο και αρχίζει να δυσκολεύει ουσιαστικά την επικοινωνία. :contentReference[oaicite:4]{index=4}

Η απώλεια μνήμης που πρέπει να μας προβληματίσει

Δεν είναι κάθε ξεχασιά άνοια.

Με την ηλικία είναι φυσιολογικό να ξεχνά κάποιος περιστασιακά ένα όνομα και να το θυμάται αργότερα.

Πιο ανησυχητικό είναι όταν κάποιος:

• ξεχνά επανειλημμένα πρόσφατες πληροφορίες,
• ρωτά την ίδια ερώτηση πολλές φορές,
• ξεχνά σημαντικά γεγονότα,
• εξαρτάται όλο και περισσότερο από άλλους για πράγματα που παλιότερα έκανε μόνος του.

Αυτό αποτελεί ένα από τα συχνότερα πρώιμα σημάδια της νόσου Αλτσχάιμερ. :contentReference[oaicite:5]{index=5}

Άνοια και νόσος Αλτσχάιμερ δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα

Αυτή είναι μια διάκριση που αξίζει να υπάρχει στο άρθρο.

Η άνοια είναι ένας γενικός όρος για ένα σύνολο συμπτωμάτων που επηρεάζουν τη μνήμη, τη σκέψη και την καθημερινή λειτουργία.

Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη αιτία άνοιας. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

Υπάρχουν όμως και άλλες μορφές, όπως:

• αγγειακή άνοια,
• άνοια με σωμάτια Lewy,
• μετωποκροταφική άνοια,
• μικτές μορφές άνοιας.

Κάθε μορφή μπορεί να ξεκινά και να εξελίσσεται λίγο διαφορετικά.

Τι γίνεται με τα ούλα και τη νόσο Αλτσχάιμερ;

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον για πιθανές σχέσεις ανάμεσα στη στοματική υγεία, τη φλεγμονή και τη γνωστική έκπτωση.

Ορισμένες μελέτες έχουν βρει συσχετίσεις μεταξύ περιοδοντικής νόσου και μεγαλύτερου κινδύνου γνωστικής έκπτωσης.

Όμως δεν έχει αποδειχθεί ότι τα βακτήρια των ούλων προκαλούν τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Ούτε μπορούμε να πούμε ότι το καλό βούρτσισμα των δοντιών προλαμβάνει από μόνο του την άνοια.

Η σωστή στοματική υγιεινή παραμένει φυσικά σημαντική για πολλούς λόγους.

Μπορεί να μοιάζει με άνοια χωρίς να είναι;

Ναι, και αυτό είναι από τα σημαντικότερα πράγματα που πρέπει να γνωρίζουμε.

Προβλήματα μνήμης ή σύγχυση μπορεί να σχετίζονται με:

• κατάθλιψη,
• έλλειψη βιταμίνης Β12,
• διαταραχές θυρεοειδούς,
• παρενέργειες φαρμάκων,
• λοίμωξη,
• αφυδάτωση,
• προβλήματα ακοής ή όρασης,
• διαταραχές ύπνου.

Γι’ αυτό η αξιολόγηση έχει πραγματική αξία.

Ξαφνική σύγχυση δεν είναι τυπική άνοια

Η άνοια συνήθως εξελίσσεται σταδιακά.

Αν ένας ηλικιωμένος άνθρωπος γίνει ξαφνικά πολύ συγχυτικός μέσα σε ώρες ή λίγες ημέρες, αυτό μπορεί να είναι παραλήρημα ή άλλο οξύ ιατρικό πρόβλημα.

Μπορεί να σχετίζεται με:

• λοίμωξη,
• αφυδάτωση,
• φάρμακα,
• διαταραχές ηλεκτρολυτών,
• εγκεφαλικό ή άλλο επείγον πρόβλημα.

Σε τέτοια περίπτωση χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Πότε η «ξεχασιά» δεν μοιάζει με φυσιολογική γήρανση;

Φυσιολογικό μπορεί να είναι:

• να ξεχάσετε ένα όνομα και να το θυμηθείτε αργότερα,
• να χάσετε περιστασιακά τα κλειδιά,
• να κάνετε ένα λάθος σε έναν λογαριασμό.

Περισσότερη προσοχή χρειάζεται όταν:

• το ίδιο πρόβλημα συμβαίνει όλο και συχνότερα,
• ο άνθρωπος χάνει την ανεξαρτησία του,
• δεν μπορεί να ανακαλέσει τις κινήσεις του,
• μπερδεύεται σε γνώριμα μέρη,
• δυσκολεύεται σε δραστηριότητες που έκανε για δεκαετίες.

Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη διάγνωση;

Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν είναι χρήσιμη μόνο για να δοθεί ένα όνομα στο πρόβλημα.

Μπορεί να επιτρέψει:

• εντοπισμό μιας πιθανώς αναστρέψιμης αιτίας,
• έναρξη κατάλληλης θεραπείας όπου ενδείκνυται,
• σχεδιασμό της καθημερινότητας,
• οργάνωση οικονομικών και νομικών θεμάτων,
• υποστήριξη της οικογένειας,
• διατήρηση ανεξαρτησίας για μεγαλύτερο διάστημα.

Η Alzheimer’s Association επισημαίνει ότι η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί να προσφέρει ιατρικά και πρακτικά οφέλη. :contentReference[oaicite:7]{index=7}

Πώς γίνεται ο έλεγχος;

Δεν υπάρχει ένα απλό τεστ στο σπίτι που να διαγιγνώσκει άνοια.

Η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• αναλυτικό ιστορικό,
• ερωτήσεις για αλλαγές στη μνήμη και καθημερινή λειτουργία,
• γνωστικά τεστ,
• νευρολογική εξέταση,
• εξετάσεις αίματος,
• απεικόνιση εγκεφάλου όταν χρειάζεται.

Σημαντική μπορεί να είναι και η περιγραφή των αλλαγών από έναν άνθρωπο που γνωρίζει καλά τον ασθενή.

Πότε πρέπει να κλείσετε ραντεβού με γιατρό;

Αξίζει να γίνει αξιολόγηση αν βλέπετε μια επίμονη αλλαγή σε σχέση με το πώς λειτουργούσε το άτομο παλιότερα.

Ιδιαίτερα όταν υπάρχουν:

• επαναλαμβανόμενα προβλήματα μνήμης,
• δυσκολία στις καθημερινές εργασίες,
• αλλαγές στην κρίση,
• σύγχυση ως προς χρόνο ή τόπο,
• σημαντικές αλλαγές συμπεριφοράς,
• προβλήματα λόγου ή προσανατολισμού.

Τα 6 συμπτώματα που αξίζει να θυμάστε

Σε απλή μορφή:

1. Δυσκολία σε οικείες καθημερινές εργασίες.
2. Αλλαγές στην αντίληψη χώρου και αποστάσεων.
3. Ασυνήθιστες αλλαγές συμπεριφοράς ή προσωπικότητας.
4. Διαταραχές ύπνου και αλλαγή του κύκλου ημέρας-νύχτας.
5. Προβλήματα με την ουροδόχο κύστη, κυρίως σε πιο προχωρημένα στάδια.
6. Επιδείνωση κρίσης και λήψης αποφάσεων.

Το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να κρατήσετε

Κανένα από αυτά τα συμπτώματα μόνο του δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει άνοια.

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η αλλαγή.

Αν ένας άνθρωπος αρχίζει σταδιακά να δυσκολεύεται σε πράγματα που έκανε πάντα, αν χάνει την ανεξαρτησία του ή αν οι αλλαγές στη μνήμη, την κρίση ή τη συμπεριφορά γίνονται ολοένα πιο εμφανείς, τότε αξίζει να γίνει ιατρική αξιολόγηση.

Η άνοια δεν είναι απλώς «φυσιολογικό γήρας».

Και η έγκαιρη αναγνώριση μπορεί να βοηθήσει τόσο τον άνθρωπο που αντιμετωπίζει το πρόβλημα όσο και την οικογένειά του.

Το άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση. Πολλά από τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να προκληθούν από άλλες, ακόμη και αντιμετωπίσιμες, παθήσεις. Για επίμονες ή νέες αλλαγές στη μνήμη, τη συμπεριφορά ή την καθημερινή λειτουργία, απευθυνθείτε σε γιατρό.

Πηγές: National Institute on Aging, Alzheimer’s Association, NHS.